Native

Art is where we belong

The sale has ended. This object is no longer available.
Brussels
Auctions

PAUL DELVAUX

054 / 142
Back to the list

054

PAUL DELVAUX

Size 73 x 92,7 cm
Material Oil on canvas
Origin Belgium

Wanze 1897 - Veurne 1994

Combat de squelettes - 1934

Signed and dated P. Delvaux 7-34
Certificate by the Paul Delvaux Fondation, St Idesbald, 25 September 2017-12-09

Provenance:

Gift from the artist to the first owner in 1934

By descent to the current owner

Exhibited:

Salon quatriennal Antwerp, 1934 

 

Texte en français à la suite - Nederlands tekst aan het einde

 

Combat de Squelettes

A newly discovered and historical painting by Paul Delvaux, July 1934 

Discovering an unknown work by a well-known artist such as Paul Delvaux is always an experience for an art lover. The unravelling of the story behind a painting enables us to penetrate its relationship to the wider oeuvre and allows us to give it a place within the artist’s production.

The oil painting Skeletons Fighting is inscribed July 1934. Such precise dating allows us to situate the work in time and compare it to a drawing made one month earlier, in June of the same year (picture n° 3). While the subjects of both works are similar, the titles differ: the painting refers to Fighting, whereas the drawing is called Duelling Skeletons. The latter work is executed in India ink, wash and watercolour on paper and was made by Paul Delvaux in Spy, a village in the region of Namur where his cousin Walter Delvaux was then living. Nine years younger than Paul, Walter had been fascinated by the art of his older cousin since childhood. The artist was touched by this genuine interest in his work, especially since he received little support from his family at the beginning of his career. A friendship developed between the two cousins that lasted until old age. In the early 1930s, Paul regularly visited Walter, who had trained as a doctor. The following anecdote has been passed down orally: invited to dinner by one of Walter’s friends,

Paul Delvaux - who often had his head in the clouds - broke three crystal glasses. Confused and shy, he made amends by offering the aforementioned painting to the family. The owner preserved it carefully and passed it down to the next generation. Always kept in good lighting conditions and hardly manipulated, the canvas retains all its original freshness, which is rare.

This canvas occupies an important place in Delvaux’s oeuvre. It is the first known and inventoried painting in which the artist brings skeletons to life. Skeletons are an important element in Delvaux’s world. At the age of seven, Delvaux saw a skeleton in the biology classroom through which he had to walk in order to attend piano lessons, and was profoundly impressed. Later, his anatomy lessons at the Museum of Natural Sciences in Brussels reawakened his interest in the subject. Delvaux studied the structure of the human body and familiarised himself with the anatomy of the skeleton. He first introduced the skeleton as a bystander in paintings with multiple figures, as evidenced by the two versions of Sleeping Venus (1932), the second of which is lost. Several drawings from 1934, and Fighting in particular, bear witness to a new approach: the skeleton now becomes a fully- edged, living  figure. The fact that this painting exclusively depicts skeletons makes it particularly original. We see two opposing figures - one of whom brandishes his sword in readiness to strike a fatal blow to his adversary, whose weapon hangs by his side. The setting is a sombre, shadowy space that is practically empty, so that all the attention is focused on the essence. By stripping man of his flesh, Delvaux reduces him to his universal essence and reminds us of the familiar adage ‘we are all equal in the face of death.’ All physical or social distinctions disappear, as evidenced by the red mantle hanging from a peg that is reduced to a remnant. Its presence seems to have been dictated by purely functional considerations.

Camille Brasseur

 

Texte en Français

Combat de Squelettes de Paul Delvaux, juillet 1934

Une oeuvre inédite et historique de Paul Delvaux, Juillet 1934

Découvrir une œuvre méconnue d’un artiste célèbre comme Paul Delvaux est toujours un moment fort pour l’amateur d’art. Dérouler le fil d’une histoire permet de rattacher cette création unique à l’ensemble d’une œuvre et éclaire sur la place qu’elle occupe au sein de la production de son auteur. 

L’huile sur toile Combat de Squelettes est datée de juillet 1934. Cette précision revêt toute son importance parce qu’elle permet de situer le tableau dans le temps et ce faisant de le confronter à un dessin réalisé le mois précédent, en juin de la même année. Les deux productions présentent un sujet similaire, titré pour la première, Combat, et, pour la seconde, Duel de Squelettes. Cette encre de Chine, lavis et aquarelle sur papier, est exécutée par Paul Delvaux à Spy, village de la région namuroise, où vit alors son cousin, Walter Delvaux. Ce dernier, de 9 ans son cadet, avait manifesté, dès l’enfance, un intérêt prononcé pour l’art de son aîné. Cette attention sincère ne laissa pas l’artiste indifférent, lui qui, à l’aube de sa carrière, manquait de soutien au sein du clan familial. Une amitié était née et les deux hommes demeurèrent liés. En ce début des années 1930, Paul rendait régulièrement visite à Walter, devenu médecin. La tradition orale permet de rapporter l’anecdote suivante : convié à un dîner chez l’un des amis de Walter, Delvaux, souvent dans la lune, cassa trois verres en cristal. Confus et embarrassé, il fit livrer, en guise de dédommagement, ledit tableau que le propriétaire conserva avec précaution pour le transmettre à la génération suivante. Préservé des manipulations excessives autant que des regards, le tableau est demeuré, chose rare, dans son jus.

Cette toile occupe une place importante dans l’œuvre de Delvaux : elle constitue le premier exemple connu et répertorié d’une toile peinte où Delvaux prête vie aux squelettes. La représentation du squelette marque de façon significative l’univers delvalien. A sept ans, Delvaux fut impressionné par la présence d’un squelette qui trônait dans la salle de biologie, qu’il traversait pour aller à ses cours de piano. Plus tard, l’artiste se réappropriera ce motif lors d’études anatomiques réalisées au Musée des sciences naturelles de Bruxelles. Intéressé par la structure du corps, le peintre analyse et se familiarise avec la charpente anatomique. Il intègre ensuite le squelette parmi une galerie de personnages secondaires, comme en témoignent les deux versions de la peinture Vénus endormie (1932, dont la deuxième est aujourd’hui détruite). Quelques dessins de 1934 et singulièrement l’œuvre Combat témoignent d’un changement d’approche : le squelette devient une figure vivante à part entière. L’originalité du tableau réside ici dans l’action menée exclusivement par des squelettes. Le regard converge vers deux figures qui se font face, l’une brandissant son arme pour asséner un coup fatal à l’autre tenant son épée ballante. La scène se déroule dans une pièce sombre, presque obscure, pratiquement vide de tout meuble et accessoire, entraînant ainsi la convergence du regard vers l’essentiel. En dépouillant l’Homme de sa chair, Delvaux le ramène à sa condition universelle convoquant l’adage « nous sommes tous égaux face à la mort ». Tout caractère distinctif physique ou social est écarté, comme en témoigne le manteau rouge qui pend au vestiaire, réduit au stade de vestige. D’ailleurs, sa présence semble être dictée par une raison purement fonctionnelle ; il recouvre astucieusement un témoin de la scène, une femme nue. En regardant attentivement, on devine sa silhouette effacée, à laquelle le mouvement du manteau fait subtilement écho. La présence de ce personnage féminin est d’autant plus plausible qu’il est représenté, à cet endroit précis de la composition, dans l’encre Duel de Squelettes. L’artiste a finalement fait le choix de concentrer son intérêt sur les principaux protagonistes. Articulés et en mouvement, les squelettes sont mus par des intentions dramatiques. Non sans ironie, l’issue fatale à laquelle les duellistes espèrent échapper est évoquée par la présence de trois crânes jonchant le sol. En choisissant d’incarner la thématique du combat à mort par l’entremise de squelettes animés, Delvaux détourne le symbole de la mort et démontre tout l’intérêt qu’il porte à la vie.  

Par la thématique traitée et la date de sa réalisation, ce tableau est à considérer comme une œuvre significative dans la carrière de Delvaux. Son intérêt se trouve renforcé par le mystère qu’il recèle encore. L’œil du connaisseur remarquera que certains traits laissent deviner la présence très probable d’une peinture antérieure. Le tableau, une fois basculé sur sa longueur, suggère la présence d’un portrait occulté. Manquant de moyens et rencontrant un succès limité avec ses portraits de femmes, réalisés à la toute fin des années 1920, Delvaux n’hésitait pas à récupérer une toile déjà employée pour en peindre une autre par-dessus. 

Se porter acquéreur de cette toile équivaut donc à s’offrir la possibilité de mettre à jour l’énigme d’une œuvre réalisée voici plus de quatre-vingt-ans….et surtout s’octroyer la chance de posséder un morceau d’histoire.

Camille Brasseur

 

Nederlands tekst  

Combat de Squelettes (Gevecht van skeletten)

van Paul Delvaux, juli 1934

Een onbekend werk ontdekken van een bekende kunstenaar als Paul Delvaux, is altijd een belevenis voor een kunstliefhebber. Het ontrafelen van het verhaal achter een werk, laat toe om de relatie van deze unieke schepping met de rest van het werk te doorgronden en het een plaats te geven binnen de productie van de kunstenaar.

Het olieverfschilderij Combat de Squelettes (Gevecht van skeletten) is gedateerd met juli 1934. Deze precisering is erg belangrijk, want hierdoor kunnen we het schilderij exact situeren in de tijd en het vergelijken met een tekening die een maand eerder, in juni van datzelfde jaar, tot stand kwam. Beide werken hebben een gelijkaardig onderwerp. In de titel van het schilderij is er sprake van Combat (Gevecht) terwijl dat in de tekening Duel de Squelettes (Duel van skeletten) is. Paul Delvaux maakte de tekening in Oost-Indische inkt, lavis en aquarel op papier, in Spy, een dorp in de regio Namen, waar toen zijn neef Walter Delvaux woonde. Deze was negen jaar jonger dan Paul en had al van jongs af aan een uitgesproken interesse voor de kunst van zijn oudere neef. Deze welgemeende aandacht, trof de kunstenaar die aan het begin van zijn carrière weinig steun kreeg van zijn familie. Er groeide tussen hen een vriendschap die ook op oudere leeftijd voortduurde. In het begin van de jaren 1930 ging Paul regelmatig op bezoek bij Walter, die dokter was geworden. Volgende anekdote werd mondeling overgeleverd: als genodigde op een diner bij een van de vrienden van Walter, brak Paul Delvaux – die vaak met het hoofd in de wolken zat – drie kristallen glazen. Verward en verlegen, liet Delvaux om het goed te maken het hier besproken schilderij afgeven aan de familie. De eigenaar bewaarde het zorgvuldig en gaf het door aan de volgende generatie. Het doek, dat weinig gemanipuleerd werd en in goede lichtomstandigheden werd bewaard, heeft zijn oorspronkelijke frisheid behouden, wat zeldzaam is.

Dit doek neemt in het werk van Delvaux een belangrijke plaats in. Het is het eerste gekende en geïnventariseerde schilderij waarin Delvaux skeletten tot leven wekt. Skeletten zijn een belangrijk onderdeel van de wereld van Delvaux. Op zijn zevende, zag Delvaux een skelet in het biologielokaal waar hij doorheen moest lopen om naar de pianoles te gaan, en was erg onder de indruk. Later, naar aanleiding van anatomische studies in het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel, wekte dit motief opnieuw zijn interesse. Hij bestudeerde de structuur van het menselijk lichaam en raakte vertrouwd met de anatomie van het skelet. Hij introduceerde het skelet als nevenfiguur in schilderijen met andere personages, zoals in de twee versies van het schilder Vénus endormie (Slapende Venus, 1932, waarvan de tweede versie verloren ging). Enkele tekeningen van 1934, en vooral het werk Combat (Gevecht), getuigen van een nieuwe benadering: het skelet wordt een volwaardige, levende figuur. Het feit dat in het hier besproken schilderij uitsluitend skeletten worden afgebeeld, maakt het werk bijzonder origineel. We zien twee tegenover elkaar staande figuren; de ene zwaait met zijn zwaard, om een fatale slag toe te brengen aan de andere die de arm met zijn wapen laat hangen. Het tafereel speelt zich af in een sombere, bijna duistere ruimte die zo goed als leeg is, zodat alle aandacht op de essentie wordt gevestigd. Door de mens van zijn vlees te ontdoen, herleidt Delvaux hem tot zijn universele essentie en herinnert aan het adagium ‘In het aangezicht van de dood zijn we allemaal gelijk.’ Elke fysiek of sociaal onderscheid valt weg, zoals blijkt uit de rode mantel die aan de kapstok hangt en gereduceerd is tot een overblijfsel. Zijn aanwezigheid lijkt trouwens gedicteerd te zijn door een zuiver functionele reden. Hij bedekt op een vernuftige manier een getuige van het tafereel, een naakte vrouw. Als we goed kijken, kunnen we in de golving van de mantel een subtiele en vage herinnering aan haar silhouet zien. Het vermoeden van de aanwezigheid van dit vrouwelijke personage, wordt bevestigd door de inkttekening Duel de Squelettes (Duel van skeletten), waarin op deze plaats in de compositie een naakte vrouw te zien is. De kunstenaar heeft uiteindelijk ervoor gekozen om zich te concentreren op de belangrijkste protagonisten. De gearticuleerde en bewegende skeletten worden gedreven door dramatische intenties. De fatale uitkomst waaraan de duellisten proberen te ontsnappen, wordt niet zonder ironie opgeroepen door de aanwezigheid van drie schedels op de grond. Door de thematiek van de strijd op leven en dood weer te geven door middel van levende skeletten, zet Delvaux het symbool van de dood op zijn kop en laat hij zien hoe belangrijk het leven voor hem is.  

Omwille van de thematiek en de ontstaansdatum van dit werk kunnen we het beschouwen als een belangrijk werk in de carrière van Delvaux. Dit wordt nog versterkt door het mysterie dat het nog verbergt. Een geoefend oog zal merken dat bepaalde toetsen doen vermoeden dat er een ouder schilderij onder verborgen zit. Als we het schilderij op zijn zij kantelen, dan zijn er sporen te zien van een portret. Bij gebrek aan middelen en door het beperkte succes van zijn vrouwenportretten van eind jaren 1920, recupereerde Delvaux vaak een al gebruikt doek om het met een ander thema te overschilderen.

Diegene die dit doek verwerft krijgt dus de mogelijkheid om het raadsel van een werk dat meer dan tachtig jaar geleden tot stand kwam, te ontsluieren… en krijgt vooral de kans om een stukje geschiedenis te bezitten.

Camille Brasseur